Quan tâm đặc biệt đến thời kỳ có thai và hai năm đầu tiên của cuộc đời

Với cách tiếp cận theo chu kỳ vòng đời cơ hội chính để tấn công cả suy dinh dưỡng lẫn thừa cân là thời kỳ từ trước khi có thai đến hai năm đầu tiên của cuộc đời . Trước khi có thai, người mẹ cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý để có đủ dự trữ các chất dinh dưỡng cần thiết như vitamin A, sắt và acid folic cho thai nhi nhằm đề phòng các dị tật ở ống thần kinh vào giai đoạn đầu. Trong thời kỳ có thai và cho bú chế độ dinh dưỡng cần thiết để thai phát triển tốt và mẹ đủ sữa cho con bú.

Nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho bú đến 2 tuổi có vai trò quan trọng. Tiếp đó không được xem nhẹ vai trò của cách cho ăn bổ sung hợp lý. Các hướng dẫn về cách ăn bổ sung cần được cập nhật và thiết thực. Thức ăn bổ sung cần cân đối về các chất dinh dưỡng sinh năng lượng và đủ các vi chất cần thiết (vitamin và muối khoáng) đặc biệt chú ý tới vai trò của vitamin A, sắt và kẽm.

Thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh

Ăn đủ rau quả hằng ngày, ăn ít đường ngọt và ít chất béo bão hòa. Có đủ lượng chất xơ (20-35g/ngày) ăn thường xuyên rau, đậu và các loại quả, gạo lức, bánh mì đen. Chế độ ăn hợp lý cần:

1. Ăn nhiều rau và các loại quả, sử dụng thường xuyên các loại hạt họ đậu.
2. Chọn các loại hạt toàn phần (như gạo lức, bánh mì đen) hơn là các loại đã chế biến
3. Ăn cá một tuần 2-3 lần.
4. Ăn thịt nạc, thịt gia cầm loại bỏ da.
5. Chọn sữa gầy, các loại pho mát ít béo
6. Uống nước chè, không uống nước ngọt.
7. Dùng dầu thực vật để nấu nướng thay cho các loại mỡ rán có nhiều acid béo no và thể trans.
8. Không ăn các loại tráng miệng, bánh kẹo giàu năng lượng, không uống nước ngọt.
9. Ăn vừa phải, không ăn quá no.

Kế thừa và nâng cao tính hợp lý của cách ăn truyền thống

Nhiều nhà dinh dưỡng, y khoa và xã hội học đã nhận xét chế độ ăn truyền thống Việt Nam mang nhiều đặc điểm hợp lý sau đây:

1. Trước hết đó là chế độ ăn thiên về thực vật. Ở khắp các vùng đều có các loại lương thực, khoai củ, hạt họ đậu, vừng lạc và rau quả với cách chế biến thích hợp. Dinh dưỡng học hiện đại khuyến nghị chế độ ăn nên thiên về thực vật.
2. Cách ăn của người Việt Nam thường là cách ăn trộn, ăn phối hợp không những trong một bữa ăn mà cả trong mỗi món ăn.
3. Là nước ở xứ nóng, bờ biển dài, nhiều sông hồ nên thành phần chính của bữa ăn người Việt là "cơm, rau, cá". Cách ăn truyền thống của người Việt không nhiều thịt, nhiều béo.
4. Bữa ăn của người Việt Nam thường có nhiều rau, củ các loại rau thơm, rau gia vị độc đáo. Các loại rau thơm, rau gia vị còn là nguồn nhiều hóa chất thực vật quí.
5. Chè xanh là thức uống phổ biến mà giá trị phòng bệnh đó được khẳng định.
6. Các danh y Việt Nam từ xưa như Tuệ Tĩnh, Lãn ông đã đề cao giá trị thuốc của nhiều loại thức ăn. Trong quan niệm dân gian, nhiều loại thức ăn còn là vị thuốc quí.

Các đặc điểm trên rất phù hợp với các nguyên tắc của dinh dưỡng dự phòng các bệnh mạn tính và đái tháo đường. Tuy vậy, lượng muối trong khẩu phần trung bình của người Việt Nam còn cao. Chế độ ăn nhiều muối có liên quan với tăng huyết áp và ung thư dạ dày. Trong quá khứ, cách bảo quản thông dụng nhất là dùng muối (kho mặn, ướp muối, mắm) nên thành thói quen ăn mặn. Trong chiến lược dinh dưỡng dự phòng cần có các hoạt động thích hợp để giảm lượng muối trong khẩu phần.

Duy trì cân nặng "nên có" và hoạt động thể lực hợp lý

Duy trì cân nặng "nên có" với chỉ số khối cơ thể (BMI) vào khoảng từ 21-23 suốt đời có vai trò dự phòng quan trọng đối với đái tháo đường. Tự nguyện giảm cân ở những người thừa cân béo phì hoặc suy giảm dung nạp glucoza. Thừa cân ở tuổi nhỏ có nguy cơ kéo dài thành thừa cân và béo phì ở tuổi trưởng thành.

Cùng với quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và cơ giới hóa, tiêu hao năng lượng do hoạt động thể lực có xu hướng giảm đi, đó là hình ảnh hay gặp ở nhiều nước đang trong thời kỳ chuyển tiếp về kinh tế. Các dạng hoạt động thể lực ngăn ngừa tăng cân, thừa cân và béo phì, ngược lại lối sống tĩnh tại là nguy cơ của các tình trạng đó. Do đó, duy trì lối sống năng động với hoạt động thể lực hợp lý là lời khuyên độc lập chung các bệnh mạn tính liên quan đến dinh dưỡng, đặc biệt là béo phì, ung thư, các bệnh tim mạch và đái tháo đường.

Không hút thuốc lá

Người đái tháo đường có nguy cơ bị chết do bệnh mạch vành, đột quỵ hơn người thường. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đó.